Улаанбаатар хотын хог хаягдлын бүтэц, төрөл ба менежментийн шийдэл
Улаанбаатар хотын хүн амын өсөлт, хотжилт, хэрэглээний хэв маягийн өөрчлөлтийг дагаад хог хаягдлын хэмжээ, төрөл зүйл нэмэгдэж байна. Хог хаягдлыг зөв ангилах, цуглуулах, тээвэрлэх, дахин боловсруулах, аюулгүй зайлуулах нь хотын байгаль орчин, хүн амын эрүүл мэнд, амьдрах орчны чанарт шууд нөлөөлдөг.
Хог хаягдлын менежментийг үр дүнтэй хэрэгжүүлэхийн тулд эхлээд ямар төрлийн хог хаягдал үүсэж байгааг тодорхойлж, тэдгээрийг хэрхэн зохистой удирдах талаар ойлголттой байх шаардлагатай.
1. Улаанбаатар хотод үүсдэг хог хаягдлын үндсэн төрлүүд
Хог хаягдлыг үүссэн эх үүсвэр, материалын шинж чанар, байгаль орчинд үзүүлэх нөлөөлөл болон боловсруулах боломжид үндэслэн хэд хэдэн төрөлд ангилж болно.
1.1. Ахуйн хог хаягдал
Айл өрх, орон сууц, гэр хороолол болон өдөр тутмын хэрэглээнээс үүсдэг хог хаягдал юм. Үүнд:
- Хуванцар сав, уут, баглаа боодол
- Цаас, картон хайрцаг
- Шилэн сав, металл лааз
- Хүнсний үлдэгдэл
- Дахин ашиглах боломжгүй бусад ахуйн хаягдал
Эдгээр хог хаягдлыг эх үүсвэр дээр нь ангилж ялгаснаар дахин боловсруулах боломжтой материалыг бусад хаягдлаас тусгаарлах нөхцөл бүрдэнэ.
1.2. Хүнсний болон органик хаягдал
Хоол хүнсний үлдэгдэл, жимс, хүнсний ногооны хальс, муудсан хүнсний бүтээгдэхүүн, цэцэрлэгжүүлэлт болон ногоон байгууламжийн арчилгаанаас гарсан ургамлын хаягдал нь органик хаягдлын түгээмэл жишээ юм.
Органик хаягдлыг бусад хогтой хольж хаях нь булшлах цэгт очих хаягдлын хэмжээг нэмэгдүүлж, задралын явцад хүлэмжийн хий үүсэхэд нөлөөлж болно.
Боломжтой тохиолдолд органик хаягдлыг тусад нь цуглуулж, бордоо үйлдвэрлэх болон бусад тохиромжтой боловсруулалтын аргыг ашиглах нь үр дүнтэй.
1.3. Дахин боловсруулах боломжтой хог хаягдал
Зарим төрлийн хаягдал материалыг дахин боловсруулж, шинэ бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхэд ашиглаж болно. Үүнд:
- Цаас, картон
- Тодорхой төрлийн хуванцар
- Шил
- Төмөр болон хөнгөн цагаан зэрэг металл
- Дахин ашиглах боломжтой сав баглаа боодол
Гэхдээ бүх материал ижил түвшинд дахин боловсруулагддаггүй. Материалын төрөл, бохирдол, цуглуулалтын тогтолцоо, тухайн үеийн боловсруулах үйлдвэрийн хүчин чадлаас шалтгаалан боломж нь ялгаатай байдаг.
Иймээс хог хаягдлыг цэвэр, ангилсан байдлаар цуглуулах нь дахин боловсруулалтын үр ашгийг нэмэгдүүлэх чухал нөхцөл юм.
1.4. Барилга, засварын хог хаягдал
Барилга угсралт, буулгалт, засварын ажлаас бетон, тоосго, мод, металл, гипсэн хавтан, шил болон бусад материалын хаягдал үүсдэг.
Эдгээрийг ердийн ахуйн хогтой хамт хаях нь хог тээвэрлэлт, зайлуулах үйл ажиллагаанд хүндрэл учруулж болно.
Барилга, засварын хаягдлыг төрлөөр нь ангилж, дахин ашиглах боломжтой материалыг ялган авч, үлдсэн хэсгийг зориулалтын дагуу тээвэрлэн зайлуулах шаардлагатай.
1.5. Үйлдвэрлэл, худалдаа, үйлчилгээний хог хаягдал
Үйлдвэр, агуулах, худалдааны төв, ресторан, зочид буудал, оффис болон бусад байгууллагын үйл ажиллагаанаас хог хаягдал үүсдэг.
Жишээлбэл:
- Картон хайрцаг, хуванцар сав баглаа боодол
- Хүнсний үйлдвэрлэлийн үлдэгдэл
- Цаас, бичиг хэргийн хаягдал
- Тоног төхөөрөмжийн эд ангийн хаягдал
- Үйлдвэрлэлийн онцлогоос шалтгаалах тусгай хаягдал
Байгууллага бүрийн хог хаягдлын бүтэц харилцан адилгүй учраас үүсэх хаягдлын хэмжээг бүртгэж, ангилан цуглуулах зохистой тогтолцоог тухайн байгууллагын онцлогт тохируулан нэвтрүүлэх нь зүйтэй.
1.6. Электрон болон аюултай хог хаягдал
Ашиглалтаас гарсан гар утас, компьютер, цахилгаан хэрэгсэл, батарей болон аккумулятор нь электрон хаягдлын жишээ юм. Эдгээрийн зарим нь байгаль орчинд сөрөг нөлөө үзүүлэх бодис агуулж болзошгүй.
Мөн ашигласан тос, химийн бодисын үлдэгдэл, уусгагч, зарим төрлийн гэрэлтүүлгийн хэрэгсэл зэрэг нь шинж чанараасаа хамааран тусгай шаардлагаар зохицуулах хаягдалд хамаарч болно.
Ийм хаягдлыг ердийн ахуйн хогтой хольж хаяхгүй, зориулалтын дагуу тусгаарлан цуглуулж, эрх бүхий байгууллагаар зохих журмын дагуу тээвэрлүүлж, боловсруулж эсвэл зайлуулах шаардлагатай.
2. Хог хаягдлын хэмжээг тодорхойлох нь
Хог хаягдлын менежментийг зөв төлөвлөхийн тулд зөвхөн нийт хэмжээг мэдэхээс гадна ямар төрлийн хог хэдий хэмжээгээр үүсэж байгааг тодорхойлох шаардлагатай.
Үүнд дараах үзүүлэлтүүд чухал ач холбогдолтой:
- Нэг өдөр, сар, жилд үүсэх хог хаягдлын хэмжээ
- Нэг хүнд ногдох хог хаягдлын хэмжээ
- Органик болон дахин боловсруулах боломжтой материалын эзлэх хувь
- Хог хаягдлыг ангилан ялгаж цуглуулсан хэмжээ
- Дахин боловсруулсан болон эцэслэн зайлуулсан хэмжээ
Улаанбаатар хотын хог хаягдлын бүтцийг үнэлэхдээ тухайн судалгааны он, хамарсан нутаг дэвсгэр, судалгааны аргачлал болон мэдээллийн эх сурвалжийг заавал харгалзан үзэх хэрэгтэй. Хотын нийт хог хаягдлын бүтэц болон зөвхөн өрхийн хог хаягдлын бүтэц нь ижил үзүүлэлт биш юм.
3. Хог хаягдлын менежментийн гол сорилтууд
Хог хаягдлыг зохистой удирдахад дараах асуудлууд түгээмэл тулгардаг.
Эх үүсвэр дээрх ангилан ялгалт хангалтгүй байх. Хог хаягдлыг анх үүссэн газарт нь төрлөөр нь салгахгүй бол дахин боловсруулах боломжтой материал бусад хаягдлаар бохирдох эрсдэл нэмэгддэг.
Цуглуулалт, хадгалалтын зохион байгуулалт. Хогийн савны төрөл, багтаамж, байршил, цуглуулах давтамжийг бодит хэрэгцээнд нийцүүлээгүйгээс хог халих, орчны бохирдол үүсэх нөхцөл бий болж болно.
Дахин боловсруулах тогтолцооны хязгаарлалт. Ангилан ялгасан материал бүрийг боловсруулах хүчин чадал, зах зээл, тээвэрлэлтийн боломж харилцан адилгүй байдаг.
Иргэд, ажилтнуудын оролцоо. Хог хаягдлыг ангилах заавар тодорхой бус, зориулалтын сав дутмаг эсвэл хэвшсэн дадал сул байвал менежментийн тогтолцоо үр дүн багатай хэрэгжих магадлалтай.
4. Хог хаягдлын менежментийг хэрхэн сайжруулах вэ?
4.1. Хог хаягдлыг эх үүсвэр дээр нь ангилах
Айл өрх, оффис, худалдааны төв, үйлдвэр болон үйлчилгээний байгууллагад үүсэж буй хог хаягдлыг төрлөөр нь ангилах хэрэгтэй. Ангиллын системийг тухайн байгууллагад бодитоор үүсдэг хаягдлын төрөл болон цуглуулах боломжтой уялдуулан сонгоно.
4.2. Зориулалтын хогийн сав, цуглуулах цэг байгуулах
Хогийн савыг сонгохдоо багтаамж, материалын бат бөх чанар, ашиглах орчин, цэвэрлэхэд хялбар байдал, тээвэрлэлтийн нөхцөлийг харгалзах нь чухал.
Оффис, нийтийн эзэмшлийн талбай, худалдааны төв, үйлдвэр болон гадна орчинд тохирсон сав, тэмдэглэгээ, цуглуулах цэгийн зохион байгуулалт нь хогийг зөв ангилахад тусална.
4.3. Дахин ашиглалт, дахин боловсруулалтыг дэмжих
Боломжтой материалыг дахин ашиглах, дахин боловсруулах байгууллагад нийлүүлэх, органик хаягдлыг тохиромжтой аргаар боловсруулах замаар эцэслэн зайлуулах хогийн хэмжээг бууруулж болно.
4.4. Байгууллагын хог хаягдлын менежментийн төлөвлөгөө боловсруулах
Байгууллага бүр хог хаягдлынхаа эх үүсвэр, төрөл, хэмжээг тодорхойлж, ангилан ялгах журам, хариуцах ажилтан, цуглуулах давтамж, тээвэрлэлтийн зохион байгуулалт болон үр дүнг хянах үзүүлэлтүүдийг тогтоох нь зүйтэй.
Тогтмол бүртгэл, үнэлгээ хийснээр хог хаягдлын зардлыг бууруулах, материалын алдагдлыг багасгах, байгаль орчны гүйцэтгэлийг сайжруулах боломжтой.
Дүгнэлт
Улаанбаатар хотын хог хаягдлын асуудлыг шийдвэрлэхэд хогийн хэмжээг багасгах, ангилан ялгах, дахин ашиглах, дахин боловсруулах болон үлдсэн хаягдлыг аюулгүй зайлуулах арга хэмжээг цогцоор нь хэрэгжүүлэх шаардлагатай.
Хог хаягдлын менежмент нь зөвхөн хог цуглуулах үйл ажиллагаагаар хязгаарлагдахгүй. Энэ нь хог үүсэхээс эхлээд эцсийн боловсруулалт, зайлуулалт хүртэлх бүх үе шатыг хамарсан зохион байгуулалт юм.
Иргэд, аж ахуйн нэгж, төрийн байгууллага болон хог хаягдлын чиглэлээр ажилладаг мэргэжлийн байгууллагуудын хамтын ажиллагаа нь цэвэр, эрүүл, тогтвортой хотын орчныг бүрдүүлэх үндэс болно.
GoGreen.mn — Хог хаягдлыг зөв удирдаж, ногоон ирээдүйг хамтдаа бүтээе.
#Улаанбаатар хог хаягдал, Хог хаягдлын бүтэц, Хог ангилан ялгах,
Хог хаягдлын менежмент, Дахин боловсруулах, Байгууллагын хог хаягдал
Хогийн сав, цэвэрлэгээний хэрэгслийн худалдаа
🌐www.GoGreen.mn
🌐www.importmongolia.mn
☎️8860-8386